Sắp xếp chèn

Tìm nhị phân cần dãy đã sắp xếp, vậy sắp xếp bằng cách nào? Sắp xếp chèn là cách dễ hiểu nhất: lấy từng phần tử và chèn vào đúng chỗ trong phần đã xếp. Nó cũng cho thấy rõ một thuật toán O(n²) trông như thế nào.

Khái niệm

🃏 Sắp xếp chèn (insertion sort): lấy lần lượt từng phần tử, dời các phần tử lớn hơn nó trong phần đã xếp sang phải một ô, rồi đặt nó vào ô trống.

Phần đầu dãy luôn có thứ tự, và mỗi vòng nó dài thêm một phần tử. Xấu nhất, mỗi phần tử phải so với mọi phần tử đứng trước, nên là O(n²).

Ví dụ

int[] prices = { 12000, 3000, 7000, 5000 };
InsertionSort(prices);
Console.WriteLine(string.Join(", ", prices));
// 3000, 5000, 7000, 12000

void InsertionSort(int[] items)
{
    for (int i = 1; i < items.Length; i++)
    {
        int current = items[i];
        int j = i - 1;
        while (j >= 0 && items[j] > current)
        {
            items[j + 1] = items[j];
            j--;
        }
        items[j + 1] = current;
    }
}

• i bắt đầu từ 1, vì một phần tử đứng một mình đã là dãy có thứ tự.
• current là giá đang cần chèn. Vòng while dời các giá lớn hơn nó sang phải.
• Gặp giá không lớn hơn hoặc hết dãy thì dừng, đặt current vào ô trống j + 1.
• Sắp xếp ngay trong array, không tạo array mới.

Thử ngay

Đếm số lần so sánh khi dãy vào đã có thứ tự và khi dãy vào xếp ngược. Chép InsertionSort thành CountComparisons, thêm biến comparisons và trả nó về:

int[] sorted = { 3000, 5000, 7000, 12000, 25000 };
int[] reversed = { 25000, 12000, 7000, 5000, 3000 };
Console.WriteLine(CountComparisons(sorted));
Console.WriteLine(CountComparisons(reversed));

int CountComparisons(int[] items)
{
    int comparisons = 0;
    for (int i = 1; i < items.Length; i++)
    {
        int current = items[i];
        int j = i - 1;
        while (j >= 0)
        {
            comparisons++;
            if (items[j] <= current)
            {
                break;
            }
            items[j + 1] = items[j];
            j--;
        }
        items[j + 1] = current;
    }
    return comparisons;
}

Đoán trước khi chạy: với 5 phần tử, mỗi trường hợp tốn bao nhiêu lần so?

4
10

Lỗi hay gặp

Dùng sắp xếp chèn cho dữ liệu lớn. Một trăm nghìn đơn hàng xếp ngược thì tốn khoảng 5 tỉ lần so. Dữ liệu lớn nên dùng thuật toán O(n log n) như merge sort, hoặc method có sẵn của .NET.

// SAI — tự viết O(n²) cho dữ liệu lớn
int[] prices = new int[100000];
for (int i = 0; i < prices.Length; i++)
{
    prices[i] = prices.Length - i;   // xếp ngược
}
InsertionSort(prices);

// ĐÚNG — Array.Sort của .NET là O(n log n)
int[] prices = new int[100000];
for (int i = 0; i < prices.Length; i++)
{
    prices[i] = prices.Length - i;
}
Array.Sort(prices);

Tóm tắt

• Sắp xếp chèn lấy từng phần tử, dời phần tử lớn hơn sang phải, rồi chèn vào.
• Xấu nhất O(n²), khi dãy vào xếp ngược.
• Tốt nhất O(n), khi dãy vào đã có thứ tự, nên hợp với dãy nhỏ hoặc gần như đã xếp.
• Dữ liệu lớn dùng thuật toán O(n log n) như merge sort hoặc Array.Sort.