Chuẩn hoá

Một bảng duy nhất chứa cả đơn hàng lẫn tên và email khách thì trông tiện. Đến khi khách đổi email, bạn phải sửa mọi đơn của họ, và chỉ cần sót một đơn là dữ liệu lệch nhau. Chuẩn hoá chia dữ liệu sao cho mỗi thông tin chỉ nằm ở một chỗ.

Khái niệm

🧩 Chuẩn hoá (normalization): cách chia dữ liệu thành nhiều bảng để mỗi thông tin chỉ lưu ở một chỗ, tránh lặp lại và lệch nhau.

Ba mức chuẩn hoá cơ bản, mỗi mức gồm cả mức trước:

Ví dụ

Bảng chưa chuẩn hoá:

Sau khi chuẩn hoá, ta có bốn bảng mà cửa hàng mẫu đang dùng:

• Thông tin khách nằm ở customers, mỗi khách một dòng.
• orders chỉ lưu customer_id trỏ tới khách.
• Mỗi sản phẩm trong đơn là một dòng ở order_lines, không gộp chung trong một ô.
• Khách đổi email thì chỉ sửa một dòng ở customers.
• order_lines.unit_price không phải dữ liệu lặp: đó là giá lúc bán, vì giá ở products có thể đổi.

Thử ngay

Dựng bảng chưa chuẩn hoá, rồi sửa email của An ở một đơn:

CREATE TABLE orders_flat (
  order_id       NUMBER,
  customer_name  VARCHAR2(50 CHAR),
  customer_email VARCHAR2(100)
);

INSERT INTO orders_flat VALUES (1, 'An', 'an@shop.vn');
INSERT INTO orders_flat VALUES (2, 'An', 'an@shop.vn');

UPDATE orders_flat SET customer_email = 'an.new@shop.vn'
WHERE order_id = 1;

SELECT DISTINCT customer_email
FROM orders_flat
WHERE customer_name = 'An'
ORDER BY customer_email;

SELECT DISTINCT bỏ các dòng trùng nhau trong kết quả.

Đoán trước khi chạy: theo dữ liệu này, An có mấy email?

Lỗi hay gặp

Gộp nhiều giá trị vào một ô. Ô products ghi "Bút bi, Vở" thì không JOIN được với bảng sản phẩm, không đếm được mỗi món bán bao nhiêu, và muốn tìm đơn có Vở phải dùng LIKE '%Vở%', dễ khớp nhầm.

-- SAI — nhiều sản phẩm trong một ô
CREATE TABLE bad_orders (
  order_id NUMBER PRIMARY KEY,
  products VARCHAR2(500 CHAR)
);

Tách thành bảng dòng hàng, mỗi sản phẩm một dòng, như order_lines.

-- ĐÚNG — mỗi sản phẩm một dòng, tìm đơn có Vở bằng JOIN
SELECT l.order_id
FROM order_lines l
JOIN products p ON p.product_id = l.product_id
WHERE p.name = 'Vở';

Tóm tắt

• Chuẩn hoá chia dữ liệu để mỗi thông tin chỉ nằm ở một chỗ.
• 1NF: mỗi ô một giá trị. 2NF và 3NF: mọi cột phụ thuộc vào toàn bộ khoá chính và chỉ vào khoá chính.
• Dữ liệu lặp lại ở nhiều dòng sẽ lệch nhau khi sửa sót.
• Nối các bảng đã tách bằng khoá ngoại và JOIN.