Ôn ngắt quãng thay vì học dồn

Nhiều người học dồn: tuần trước kỳ thi KIIP hay TOPIK thì ngồi cả tối đọc lại toàn bộ từ vựng. Học xong thấy nhớ, vài tuần sau quên gần hết. Cùng một lượng thời gian, chia ra nhiều buổi cách nhau thường giúp nhớ lâu hơn. Cách này gọi là ôn ngắt quãng (spaced practice, distributed practice).

Trí nhớ giảm theo thời gian

Cuối thế kỷ 19, Hermann Ebbinghaus tự học các danh sách âm tiết vô nghĩa rồi đo xem sau một khoảng thời gian thì học lại mất bao lâu. Ông thấy lượng nhớ giảm nhanh lúc đầu, rồi chậm dần. Đường giảm này gọi là đường cong quên.

Năm 2015, Murre và Dros lặp lại thí nghiệm: một người học các danh sách tổng cộng 70 giờ, rồi học lại sau 20 phút, 1 giờ, 9 giờ, 1 ngày, 2 ngày hoặc 31 ngày. Kết quả gần giống số liệu gốc của Ebbinghaus.

Cần nói rõ phạm vi: cả hai nghiên cứu chỉ có một người học, tài liệu là âm tiết vô nghĩa. Nó cho thấy ý chính là không ôn thì quên, không cho con số chính xác về việc bạn sẽ quên bao nhiêu từ tiếng Hàn sau một tuần.

Ôn cách quãng nhớ lâu hơn học dồn

Cepeda và cộng sự (2006) làm một phân tích gộp trên các nghiên cứu về ôn ngắt quãng với nhiệm vụ nhớ lại thông tin bằng lời (từ, câu, sự kiện). Họ tìm được 839 phép đo trong 317 thí nghiệm, từ 184 bài báo. Họ so sánh học dồn liền một lúc với học chia thành nhiều lần, và so sánh khoảng cách ngắn với khoảng cách dài hơn.

Năm 2013, Dunlosky và cộng sự đánh giá 10 kỹ thuật học phổ biến. Chỉ hai kỹ thuật được xếp mức "hữu ích cao": tự kiểm tra (practice testing) và ôn ngắt quãng. Lý do: hai cách này có lợi cho người học ở nhiều độ tuổi, nhiều trình độ và nhiều loại nội dung. Đọc lại (rereading) và tô đậm, gạch chân bị xếp mức hữu ích thấp.

Việc nên làm: thay vì ôn một bài 60 phút trong một tối, chia thành ba lần 20 phút ở ba ngày khác nhau.

Mức bằng chứng: mạnh — phân tích gộp hàng trăm thí nghiệm và bài tổng quan lớn đều cùng kết luận. Phần lớn nghiên cứu là học thông tin bằng lời trong phòng thí nghiệm hoặc lớp học.

Khoảng cách bao lâu là hợp lý

Không có một khoảng cách đúng cho mọi trường hợp. Cepeda và cộng sự (2006) thấy khoảng cách giữa các lần học cho kết quả tốt nhất tăng lên khi thời điểm cần nhớ (ví dụ ngày thi) ở xa hơn.

Nghiên cứu năm 2008 của cùng nhóm kiểm tra điều này trên hơn 1.350 người. Họ học một bộ kiến thức sự kiện, ôn lại sau một khoảng từ ngay lập tức đến 3,5 tháng, rồi làm bài kiểm tra cuối sau thêm tối đa 1 năm. Kết quả: khi tăng khoảng cách ôn, điểm lúc đầu tăng rồi giảm dần. Bài kiểm tra càng xa thì khoảng cách ôn tốt nhất càng dài. Nhưng tính theo tỉ lệ, nó giảm dần: khoảng 20–40% thời gian đến bài kiểm tra nếu bài kiểm tra cách 1 tuần, còn khoảng 5–10% nếu cách 1 năm.

Áp dụng thô: còn khoảng một tháng nữa thi thì nên ôn lại sau vài ngày đến khoảng một tuần, thay vì ôn ngay hôm sau rồi bỏ. Muốn nhớ từ vựng cả năm thì cần ôn lại cách nhau vài tuần, không chỉ vài ngày.

Mức bằng chứng: vừa — một nghiên cứu lớn, được phân tích gộp ủng hộ về hướng chung. Tài liệu là kiến thức sự kiện, chỉ có hai lần học, nên các tỉ lệ 20–40% và 5–10% là gần đúng, không phải công thức cho mọi môn.

Một lịch ôn thường dùng

Nhiều người và nhiều app thẻ ghi nhớ dùng lịch khoảng cách tăng dần, ví dụ:

Học mới hôm nay.
Ôn lần 1 sau 1 ngày.
Lần 2 sau 3 ngày.
Lần 3 sau 1 tuần.
Lần 4 sau 2 tuần, lần 5 sau 1 tháng.

Đây là quy ước thực hành, không phải công thức đã được nghiên cứu chứng minh. Phân tích gộp năm 2006 có xét khoảng cách tăng dần, nhưng điều chắc chắn hơn là phải có khoảng cách và khoảng cách nên dài ra khi bạn cần nhớ lâu hơn. Nhớ dễ thì giãn lịch ra, quên thì rút ngắn lại.

Các app thẻ ghi nhớ có lặp lại ngắt quãng (SRS) tự tính ngày ôn cho từng thẻ. Bạn không cần app riêng nào, sổ tay chia cột theo ngày cũng làm được việc này.

Mức bằng chứng: vừa — lịch cụ thể như trên là quy ước thực hành, chưa được chứng minh tốt hơn các lịch khác; chỉ nguyên tắc có khoảng cách là có bằng chứng mạnh.

Ôn bằng cách tự kiểm tra

Ôn ngắt quãng hiệu quả hơn khi mỗi lần ôn là tự kiểm tra thay vì chỉ đọc lại. Mỗi lần ôn, hãy tự hỏi và trả lời trước khi xem đáp án:

Thẻ tiếng Hàn: mặt trước "약속", mặt sau "lời hẹn, cuộc hẹn". Che mặt sau, tự nói nghĩa rồi mới lật.
Ngữ pháp: tự đặt một câu với cấu trúc, rồi so với ví dụ trong sách.
Lập trình: tự trả lời "Trong Java, so sánh nội dung hai String dùng == hay .equals()? Vì sao?" trước khi mở lại bài.

Dunlosky và cộng sự (2013) xếp cả tự kiểm tra và ôn ngắt quãng ở mức hữu ích cao. Ghép hai cách lại: đến hạn ôn thì làm bài kiểm tra nhỏ, không đọc lại.

Mức bằng chứng: mạnh — cả hai kỹ thuật đều được xếp mức hữu ích cao trong bài tổng quan năm 2013.

Xen kẽ các mục dễ nhầm

Ngữ pháp tiếng Hàn có nhiều cặp gần nghĩa. Ví dụ hai đuôi chỉ lý do:

-아서/어서: 비가 와서 늦었어요. (Vì trời mưa nên tôi đến muộn.) Không dùng với câu mệnh lệnh, rủ rê.
-(으)니까: 비가 오니까 우산을 가져가세요. (Trời mưa nên hãy mang ô theo.) Dùng được với mệnh lệnh.

Học xong -아서/어서 cả buổi rồi hôm sau học -(으)니까 cả buổi thì dễ thấy mình đã hiểu. Khi phải chọn giữa hai đuôi, nhiều người vẫn chọn sai. Cách khác là xen kẽ: trộn câu của cả hai đuôi vào cùng một bài luyện, mỗi câu phải tự quyết định dùng đuôi nào.

Kornell và Bjork (2008) cho người tham gia học tranh của nhiều hoạ sĩ, xếp liền theo từng hoạ sĩ hoặc xen kẽ giữa các hoạ sĩ. Nhóm xen kẽ nhận ra hoạ sĩ của tranh mới tốt hơn. Đáng chú ý: người tham gia lại đánh giá học liền theo khối là hiệu quả hơn, kể cả sau khi chính điểm của họ cho thấy điều ngược lại. Nghĩa là cảm giác "học trơn tru" không đáng tin.

Với lập trình cũng vậy: trộn bài tập về interface và abstract class, hoặc ArrayList và LinkedList trong Java, để phải chọn đúng thứ cho từng tình huống.

Mức bằng chứng: vừa — Dunlosky và cộng sự (2013) xếp xen kẽ ở mức hữu ích trung bình vì bằng chứng còn hạn chế. Nghiên cứu của Kornell và Bjork dùng tranh vẽ, chưa phải ngữ pháp tiếng Hàn; áp dụng cho đuôi câu là suy rộng hợp lý, chưa được kiểm chứng trực tiếp.

Áp dụng ngay

Chia buổi ôn tối nay thành các phần ngắn và đặt lịch ôn lại phần đó sau 1 ngày và sau 3 ngày.
Biến 10 từ vựng mới thành thẻ hỏi đáp, ôn bằng cách che đáp án.
Viết 6 câu trộn lẫn -아서/어서 và -(으)니까, che đuôi câu rồi tự điền.
Ghi ngày thi vào lịch; càng còn xa thì khoảng cách giữa các lần ôn càng dài.

Trên VieTopik

Góc học tập: xem thống kê học, mục tiêu tuần, chuỗi ngày học và mục "điểm ngữ pháp nên ôn", gợi ý từ phần bạn tự chấm bài tập và câu hỏi kiểm tra của Sơ cấp 1.
Ngữ pháp: tra lại từng cấu trúc khi đến ngày ôn.
Lộ trình KIIP: đánh dấu bài đã học, rồi ghi ngày ôn lại các bài đó vào lịch của bạn.
Khoá Java và Khoá C#: với những bài có câu hỏi kiểm tra, làm lại câu hỏi của bài cũ thay vì chỉ đọc lại.

Nguồn