Đám vịt nhỏ

Đám vịt nhỏ thì đã nói nhiều rồi: cực kỳ phá hoại, nhưng được cái rất đoàn kết, biết đùm bọc nhau.

Lúc tụi nó còn bé, tôi cứ lo. Lo sau này lớn hơn, biết nhận thức rồi, tụi nó sẽ coi thường mẹ. Tôi biết có một số người coi người tàn tật như Chi là gánh nặng. Tôi biết Chi vẫn hiểu, vẫn biết có những con mắt coi thường mình ngoài xã hội. Tôi cho Chi ra ngoài, cho đi giao tiếp nhiều.

Có cái lợi, cũng có cái hại. Cái lợi là cô ấy không còn ngây thơ trong suy nghĩ, lời nói và cư xử, và đúng là vậy: cô ấy ăn nói ổn hơn, biết nói đùa, biết trêu mấy con vịt. Nhưng cái hại cũng đi kèm: nhiều cặp mắt vẫn nhìn cô ấy với sự khinh thường, kỳ thị, như một người vô dụng, một gánh nặng. Bằng chứng là cô ấy đã mạnh mẽ hơn rất nhiều, cứng rắn và quyết đoán hơn.

Ở khách sạn từng có một cậu làm buồng phòng bị Chi đuổi việc. Có vài lần Chi chỉ cậu ta mấy mẹo giặt quần áo cho sạch hơn, xếp đồ cho nhanh hơn. Rồi Chi muốn lấy mấy thứ trên cao mà không với tới, nhờ cậu ta lấy giùm, và cậu ta nhìn Chi bằng ánh mắt khinh miệt. Có thể nhiều người cũng nghĩ giống tôi lúc nghe Chi kể lại: chắc gì người ta đã nhìn vậy, chẳng qua cô ấy nhạy cảm quá thôi.

Nhưng không phải. Ai tiếp xúc với Chi rồi sẽ thấy cô ấy cực kỳ dễ tính, luôn lắng nghe. Tuy ăn nói hơi vụng về và hơi nghiêm túc, Chi không bao giờ phán xét ai, trừ khi người đó là phụ nữ giống mình mà làm điều cô ấy cực kỳ ghét.

Lần đó Chi tự xử lý một mình. Cô ấy nói với cậu kia:

— Em hãy nói một chuyện bất kỳ. Chị có thể làm được.

Cậu ta ban đầu sững sờ, nhưng rồi yêu cầu Chi dọn một căn phòng cho khách mà không cần ai giúp. Chi cười rồi nhận. Một nhân viên buồng phòng thường dọn một phòng mất hai tới bốn tiếng, phòng dơ thì lâu hơn. Chi làm trong ba tiếng, sắp xếp đâu ra đó, rồi kêu cậu ta vào xem, và chốt một câu:

— Em đã coi thường chị. Chị đã làm xong việc mà em muốn. Chị tàn tật, nhưng chị có thể làm được mọi việc như một người bình thường. Em may mắn hơn chị khi em hoàn hảo, nhưng không đồng nghĩa là chị thua kém em. Chị không muốn nhìn thấy em vào ngày mai. Em có thể ra về.

Đêm đó Chi nằm ôm tôi, rồi tự dưng khóc. Tôi vẫn nhớ đoạn nói chuyện đó.

— Sao em lại khóc? Đám nhỏ làm em buồn à?

— Dạ không có.

— Hay ai trong xóm làm gì em?

Lắc.

— Thế thì chuyện gì?

— Anh ơi…

— Anh đang nghe.

— Anh có cảm thấy em vô dụng không?

— Đương nhiên là không. Một người bình thường chưa chắc làm được những việc như em.

— Nhưng mà vì anh sống cùng với em nên anh biết và anh tin em sẽ làm được. Còn mọi người thì không như vậy.

— Trên diễn đàn có người nói với anh, đại ý là: mày đâu phải sinh ra để chiều lòng thiên hạ. Đời có đứa ghét mày, có đứa hiểu mày. Cứ quay lưng với dư luận mà sống.

Thật ra câu gốc người ta nói thô hơn nhiều. Tôi kể nguyên văn, Chi nhăn mặt.

— Thô tục quá đúng không?

— Dạ.

— Nhưng mà điều đó đúng đấy em. Đôi lúc dù mình làm gì, người ta cũng không hiểu được đâu. Người ghét mình thì mình làm gì người ta cũng ghét thôi. Nên việc mình cần làm là mặc kệ, không cần quan tâm. Em cứ làm điều em cho là đúng.

Rồi Chi kể chuyện cậu kia ra, tôi nằm nghe hết.

— Em có mệt không?

— Dạ không.

— Em có chắc nó nhìn em với ánh mắt đó không?

— Anh luôn nói với em là đôi mắt có thể biết nói. Em nhìn vào mắt của anh, em có thể biết cảm xúc của anh: anh yêu thương em, anh tức giận, anh có chuyện buồn, anh lo lắng.

— Ừ. Vậy sao không đuổi nó luôn, sao em phải cực vậy? Em đâu có bổn phận phải làm ba cái việc đó.

— Em có thể đuổi việc em ấy ngay lập tức. Nhưng mà nếu em ấy gặp những người tàn tật giống như em, thì em ấy sẽ tiếp tục dùng ánh mắt đó và coi thường họ. Em không muốn người tàn tật trong mắt những người bình thường là một người vô dụng.

— Anh hiểu.

Tôi ôm Chi, hôn tóc.

— Em có một chút tức giận khi đuổi việc em ấy. Em có làm sai không anh?

— Em không sai. Không tôn trọng cấp trên thì đáng bị đuổi. Mình may mắn mà khinh thường người kém may mắn thì đáng bị đuổi gấp đôi. Em làm đúng.

— Dạ.

— …

— Anh ơi…

— Hả?

— Các con sau khi lớn có nhìn em với ánh mắt đó không hả anh?

— Điều này thì anh không thể nói. Anh muốn em nhìn vào hành động của các con.

---

Điều tôi mong chờ rồi cũng thành hiện thực. Đám nhỏ đã lớn, đã bắt đầu có nhận thức riêng, biết sống có quy tắc, biết tự nhận ra đúng sai. Tôi luôn dạy tụi nó một câu: "Làm người thì phải có nguyên tắc. Tự đặt ra cho bản thân một nguyên tắc, là tự làm thước đo cho chính mình."

Đám nhỏ càng lớn, tôi càng cho tụi nó tự lập. Lúc tôi thấy hai con bé lao vào giật cái giỏ đồ khi mẹ đang kéo giỏ đồ, lết từng bậc cầu thang, rồi chống nạnh nhăn mặt nói "sao ba không phụ giúp mẹ", tôi đã cười mãn nguyện và hiểu rằng hai con bé đã lớn.

Lúc tôi thấy thằng Tũn nhẹ nhàng lấy cây lau nhà khỏi tay mẹ, khi mẹ đang vừa đẩy xe vừa kéo theo cây lau nhà với xô nước, tôi biết thằng Tũn béo ngày nào cũng đã lớn.

Lúc thằng Củi giật cây kéo tỉa hoa với cái vòi xịt khỏi tay mẹ rồi tuyên bố "mẹ để con làm", tôi biết thằng Củi nhỏ đã lớn.

Lúc con bé Bồ Câu nói nhẹ nhàng với mẹ "mẹ ơi, mẹ chỉ cho con xay sinh tố", tôi biết Bồ Câu cũng đã lớn rồi.

Lúc đám nhỏ nói với mẹ trong buổi họp gia đình, "mẹ đừng lên phòng nữa, tụi con tự dọn phòng", là lúc tôi mãn nguyện. Đám vịt ngày nào còn bám chân tôi, ngồi trên ghế la làng chờ đồ ăn, giờ cũng đủ lông đủ cánh rồi.

Giờ thì tôi đợi tụi nó bước ra xã hội, nhìn những định kiến về hình xăm, và xem tụi nó đối xử với tôi thế nào. Dù tụi nó có khinh miệt hay kỳ thị, tôi cũng phải chấp nhận, vì đó là lựa chọn của tôi. Dù cho tôi một cơ hội được quay lại, tôi vẫn chọn như vậy. Đúng là đúng, sai là sai.

---

Đám nhỏ rất thích kết bạn, ai tụi nó cũng chơi được, từ mấy đứa nhỏ ở xóm "cô hồn", tới mấy đứa nhỏ lang thang, tới mấy đứa con nhà có học hành. Làm gì tụi nó cũng về kể cho vợ chồng tôi nghe.

Tụi nó để dành tiền tiêu vặt bỏ heo. Cuối năm học thì phân loại giấy vở: giấy đã viết đem bán, giấy chưa viết gom lại đóng thành vở mới. Sách thì luân phiên nhường lại cho đứa sau, đỡ hao tiền. Không phải tôi tiếc tiền mua sách, tôi đủ khả năng mua, nhưng phải tập cho tụi nó thói quen tiết kiệm.

Đám tụi tôi nhậu có lon bia hay thùng bia, chai nhựa, tụi nó cũng gom lại. Nhà có hai loại thùng rác, rác tái chế được và rác không tái chế được. Bên nhà thằng Minh với thằng Nghĩa thì có một thùng to để gần nhà, chứa những thứ bán ve chai được. Cuối tuần, sáng sáng tụi nó đi phân loại rồi chất đống trong vườn, nhiều rồi thì kêu cô ve chai trong xóm vào bán, lấy tiền bỏ heo.

Con heo đất đó để làm gì? Để mua vở bút cho đám con nít không có tiền đi học. Chiều nào tụi nó cũng đi chơi, nhưng luôn dành một tiếng dạy đám nhỏ lang thang học. Tụi nó tập trung ở một bãi đất, đứa nào đi học thì kèm đứa không đi học. Mô hình của tụi nó được nhân rộng ra cả xóm, mấy đứa con nít làm theo y hệt. Ngoài học ra, tụi nó còn dạy đàn, dạy thổi sáo, thổi kèn lá.

Quần áo đứa nào mặc cũ, chật hay rách thì bỏ vào thùng riêng. Chi kiểm tra, vá cho thật chắc, giặt thật sạch rồi cho tụi nó mang ra cho bạn, đứa nào mặc vừa thì cho. Giày dép cũng vậy, nhưng đôi nào cũ mòn quá thì vứt. Chi quan niệm: "Giày dép mòn đi, nghĩa là các con đã sử dụng nó đúng cách, và nó đã làm xong bổn phận của nó."

Tiền thằng Củi với thằng Tũn sửa máy tính dạo cũng có trích ra bỏ heo. Thỉnh thoảng tụi nó đòi tôi chở ra chợ mua nguyên liệu về cho mẹ nấu, rồi mang ra bãi đất liên hoan với đám con nít. Thỉnh thoảng lại kéo cả đám vào sân chơi bóng rổ, bóng chuyền, đá bóng, cầu lông, loạn cả lên.

Tôi để tụi nó phát triển tự nhiên. Vợ chồng tôi chưa bao giờ xen vào tuổi thơ của tụi nó, từ chuyện chơi với bạn cho tới chuyện học hành. Có chuyện gì hay muốn làm gì thì tụi nó kể, vợ chồng tôi cho ý kiến, rồi tụi nó tự quyết định. Tôi cũng dặn rất kỹ: làm gì cũng phải tự chịu trách nhiệm với việc mình làm.

Có hôm thằng Củi làm bài kiểm tra bị điểm kém, về mặt buồn so, canh mẹ lên rồi ngồi kể cho hai vợ chồng nghe.

— Mẹ muốn con rút ra được gì từ bài kiểm tra. Điểm số đó là chính con tự kiếm được. Mẹ chưa bao giờ nói rằng muốn con được điểm cao. Mẹ chỉ muốn con học và hiểu những lời thầy cô giảng, sau đó làm bài kiểm tra bằng chính kiến thức con thu được. — Chi nói.

— Dán những bài điểm kém như vầy trước bàn học. Những lần con muốn lười học thì nhìn vào đó mà tự rút kinh nghiệm. Còn những bài điểm tốt thì con không nên để ý tới. — Tôi nói.

Học hành hay chơi đùa, vợ chồng tôi luôn quan niệm phải có thời gian đàng hoàng, không được làm tùy hứng. Giờ nào việc nấy, không thể vừa ăn vừa đọc sách, vừa học vừa chơi game. Quy định rõ giờ nào chơi, giờ nào ăn, giờ nào học.

Về cách học thì Chi cũng có nói với các con:

— Học không phải là học bài ngày hôm nay. Học tức là học tất cả những gì có liên quan đến bài học. Hôm sau nếu như có năm môn học là toán, ngữ văn, ngoại ngữ, khoa học, lịch sử, và các con có hai tiếng cho việc học, cần phải chia ra cho năm môn. Mỗi môn các con có hai mươi bốn phút. Trong hai mươi bốn phút, các con phải chia ra thêm: mười phút làm bài tập, mười phút ôn lại kiến thức và đọc thêm những gì có liên quan trên mạng hoặc trong sách, bốn phút đọc trước bài mới của ngày mai, giúp các con tiếp thu nhanh hơn khi đến lớp. Mẹ không muốn bất kỳ ai trong các con nghĩ đến việc thức khuya học bài. Học như vậy không giúp các con giỏi hơn, mà chỉ hại sức khỏe cũng như trí tuệ. Cơ thể và não cần được nghỉ ngơi sau một ngày hoạt động, không được ép cơ thể phải mệt theo nhu cầu của các con. Các con có thể học thêm một chút hoặc ôn bài sau khi thể dục mỗi sáng. Còn học và chia thời gian như thế nào cho hợp lý là quyết định của các con. Đây là cách học của mẹ và dì Ly, cũng giống như cách học của các mẹ.

Đêm nay không ngủ được nên ngồi viết cho vui, bù lại ba hôm rồi bận tối mặt tối mũi. Giờ thì đi làm đây.