Khoá ngoại và quan hệ

Bảng orders không lưu tên khách, chỉ lưu customer_id. Tên, email, thành phố nằm ở bảng customers. Hai bảng nối với nhau qua cột này, và database phải chặn những đơn hàng trỏ tới một khách không tồn tại.

Khái niệm

🔗 Khoá ngoại (foreign key): cột trỏ tới khoá chính của một bảng khác, database không cho lưu giá trị không có bên bảng kia.

🌳 Quan hệ một-nhiều: một dòng ở bảng này ứng với nhiều dòng ở bảng khác, ví dụ một khách hàng có nhiều đơn hàng.

Ví dụ

Bảng orders trong script dữ liệu mẫu khai báo khoá ngoại như bản rút gọn dưới đây:

CREATE TABLE order_samples (
  order_id    NUMBER PRIMARY KEY,
  customer_id NUMBER NOT NULL
              REFERENCES customers (customer_id)
);

• REFERENCES customers (customer_id): giá trị của cột phải có trong customers.customer_id.
• Một khách có thể có nhiều đơn, nên customer_id được lặp lại trong orders.
• Bảng chứa khoá ngoại gọi là bảng con, bảng được trỏ tới gọi là bảng cha.
• Khác C# nơi Customer có thể giữ List<Order>, bảng cha không lưu danh sách: mỗi dòng con tự lưu khoá của cha.

Bốn bảng của cửa hàng nối với nhau như sau:

Thử ngay

SELECT order_id, customer_id, status
FROM orders
ORDER BY order_id;

Đoán trước khi chạy: khách số mấy có hai đơn hàng, và khách số 4 có đơn nào không?

Lỗi hay gặp

Thêm đơn cho khách không tồn tại. INSERT thêm dòng, DELETE xoá dòng (học kỹ ở chương Thay đổi dữ liệu). Không có khách số 99, Oracle báo lỗi ORA-02291: không tìm thấy dòng cha.

-- SAI — lỗi: không có khách số 99
INSERT INTO orders (customer_id, order_date, status)
  VALUES (99, DATE '2025-03-01', 'NEW');

-- ĐÚNG — khách số 4 có thật
INSERT INTO orders (customer_id, order_date, status)
  VALUES (4, DATE '2025-03-01', 'NEW');

Xoá khách đang có đơn hàng. Nếu xoá được, các đơn đó sẽ trỏ tới một khách không còn tồn tại, nên Oracle chặn lại với lỗi ORA-02292: vẫn còn dòng con.

-- SAI — lỗi: khách số 1 vẫn còn đơn hàng
DELETE FROM customers WHERE customer_id = 1;

-- ĐÚNG — xoá dòng con trước (đơn 1 và 2 của An), rồi mới xoá khách
DELETE FROM order_lines WHERE order_id IN (1, 2);
DELETE FROM orders WHERE customer_id = 1;
DELETE FROM customers WHERE customer_id = 1;

Hai khối ĐÚNG ở trên sửa dữ liệu mẫu. Thử xong, chạy ROLLBACK; để huỷ (bài Transaction sẽ giải thích).

Tóm tắt

• Khoá ngoại là cột trỏ tới khoá chính của bảng khác.
• Database chặn giá trị khoá ngoại không tồn tại bên bảng cha.
• Không xoá được dòng cha khi vẫn còn dòng con trỏ tới nó.
• Một khách nhiều đơn, một đơn nhiều dòng hàng: đó là quan hệ một-nhiều.